Ik legde het stoeptegeldikke boek weg. Dat was gelul natuurlijk; passie is en blijft een gewaardeerde eigenschap in onze samenleving. Van buiten trok de zon mijn aandacht, daar deze overvloed aan energie scheen alsof haar leven ervan af hing. Hoewel het me soms kan storen dat ik door zoiets oppervlakkigs als het weer in mijn sas kan zijn, besloot ik vandaag genoegen te nemen met mijn gemoedstoestand. De voorgenoemde alinea’s uit het boek, dat nog steeds op mijn schoot leunde, zouden daar best een aandeel in gehad kunnen hebben. Dat het balkon van deze coupé lekker rustig was maakte mijn bescheiden geluk er ook niet minder op.

Zo beroerd was deze dag nog niet. Ik kon me rijk rekenen met de sereniteit van een plek waar eigenlijk liever niemand zitten wil. Op een slecht geklede Lurch met anorexia na, was er dan ook geen mens om de rust te bederven. Heerlijk, zo op de vroege ochtend. Even taxeerde ik tot welk slag de enige forens in mijn directe nabijheid behoren moest. Zijn te grote broek en overhemd in combinatie met een oerlelijke laptoptas, die wel van een A-merk bleek te zijn, maakten daar geen ondoenlijke opgave van. Daar vragen stellen niet in de planning lag en het bij vooroordelen zou blijven, was de enig denkbare conclusie dat we hier te maken hadden met een kennismigrant. Kennis kent vele gezichten, maar op de een of andere manier is zij voor het oog zelden aantrekkelijk.

Door de ramen van de schuifdeuren viel op te merken dat twee blonde meisjes in een lichte paniek weg stoven. De deuren gingen nog geen seconde later met hun bekende zucht open. Een enigszins verward ogende jongeman, waarschijnlijk half creools, half Surinaams-Hindoestaans, beende luidruchtig door het nauwe gangetje, om uiteindelijk rust te houden bij de magere slungel met zijn doodse aangezicht en hem enthousiast een “Faka mati?” toe te werpen. Ik lachte zonder geluid. Even volgde er niets, maar mijn vermoeden leek ten minste deels bevestigd, voor wat betreft de achtergrond van deze briesende orkaan van vlees en bloed.

En geloof me, na het zien van deze jongen kan zelfs de grootste scepticus het niet langer ontkennen: aura’s bestaan. Daarvan was Meneer Praatgraag het wandelende bewijs en de kennismigrant het slachtoffer. Van ons drieën was de kennismigrant ook meteen het minst gediend van het dynamische aura dat de zen-toestand in deze rijdende tempel aan het verstoren was. Sterker nog, de vermoedelijk Aziatische bonenstaak begon ongemakkelijk te gebaren, en voor zover ik er oog op had, stond het huilen hem nader dan het lachen. Zelfs dat mocht geen reden zijn om de rust in ere te herstellen. Toch niet het eerste wat je, niet gespeend van enig vooroordeel, van een halve Hindoestaan zou verwachten. Dan denk je toch eerder aan iemand die beseft dat je de staat van meditatie niet verstoort – en anders toch minstens herstelt.

Onze verstrooide medereiziger had echter nog geen moment gedacht aan opgeven, “je spreekt geen Nederlands? Joe spiek Ingliesj?” De halve meter verschil zat hem niet in een surplus aan dapperheid, want de kromme, vriendelijke reus maakte zich nu dan eindelijk uit de voeten. De lul. Nu was het lachen mij ook vergaan. Daar zat ik dan, opgescheept met een rumoerige druktemaker die blijkbaar uitzinnig verlangde naar een goed gesprek. Laat een goed gesprek op de vroege morgen nou juist mijn spreekwoordelijke kryptonite zijn. Enfin, ik had geen keus, daar gingen we.

Hij was eerst. “Weet jij wat een sociopaat is?” Ik dacht even na. Enerzijds vanwege een lichte twijfel over de definitie, maar na de korte oogopslag had tact in deze de voorkeur. “Of ik weet wat een sociopaat is?”, herhaalde ik zijn vraag en besloot het kort te houden, “dat is iemand die van de norm afwijkt”. De jongen nam mij nog eens in zich op, knikte enigszins tevreden en zei: “dat ben ik, een sociopaat”. Het was niet geheel duidelijk wat er na die uitspraak door zijn hoofd raasde, maar ik nam voor het gemak maar gewoon aan dat hij afwachtte hoe ik zou reageren.

Dat is tenminste wat je zou verwachten van iemand zonder diagnose en er was vooralsnog geen reden om er niet – gemakshalve – van uit te gaan dat deze vuistregel ook hier gold. Tegelijkertijd bleef ik op mijn hoede. Met verwarde mensen heb ik geen enkel probleem, ik vind ze doorgaans zelfs aandoenlijk. Maar onvoorspelbaarheid kan in sommige gevallen een probleem vormen. Plotselinge agressiviteit is natuurlijk altijd te beantwoorden met een vlotte reflex, maar ik kan je zeggen, met een fileermes in je hals gaat dat een stuk lastiger.

Hij praatte honderduit. Hij vroeg naar het boek dat ik las en wat ik deed, vertelde over de slavernij, het beëindigen ervan, Stephen Hawking en een theorie die alle andere theorieën overbodig maakt, droomde over het krijgen van een email van deze wereldberoemde rolstoelrijder en fantaseerde kwajongensachtig over een samenwerking tussen sociologen, psychiaters en neurowetenschappers om de bevolking te onderdrukken. Het ene na het andere onderwerp passeerde de revue en hij was niet langer de enige die de smaak te pakken had. Zijn associatieve vermogens lieten me glimlachen door de herkenbaarheid, de ongeremde snelheid waarmee hij ogenschijnlijk geïsoleerde onderwerpen aan elkaar knoopte en die bijna naar een ongeëvenaarde beschaafdheid van onbehouwenheid neigde, maakte me bijna jaloers. Hoe paradoxaal ook, hoe verwerpelijk ook, door zijn gemoedelijke lach en het enthousiasmerende tempo, waren zelfs zijn meest verwerpelijke ideeën bewonderenswaardig. Geen fractie minder verwerpelijk, maar hoe dan ook bewonderenswaardig.

Hij stak een verhaal af over verschillende vormen van vrolijkheid. Vrolijkheid met een oorzakelijke aanleiding, metafysische zijnstoestanden waarin de vrolijkheid een gegeven is. Het kwam allemaal voorbij, een brede glimlach was zijn trouwe vriend. We waren inmiddels zover dat ik hem liet begaan. Had ik eerst uit enthousiasme, later uit beleefdheid, nog willen deelnemen aan het gesprek; daarvoor was niet langer reden, noch had ik de energie ervoor. Je zou misschien verwachten dat zoiets slecht is voor je humeur; eigenlijk stemde het me wel tevreden. Gedurende de hele verdere reis hielden zijn vertelsnelheid en de trein gelijke tred, om pas afscheid van elkaar te nemen toen de trein haar bestemming bereikt had. We liepen richting de uitgang van het station, mijn kortstondige reisgenoot bleef oreren. We arriveerden bij de openbare weg. Toen bleek dat ieder van ons een andere kant op moest, namen we afscheid met een bescheiden boks. Hij lachte en wenste me een fijne dag. Het bescheiden geluk dat me even daarvoor kort verlaten had, was wedergekeerd. Mensen met zo veel passie ontmoet je tenslotte niet elke dag.

Er ging derhalve geen dag voorbij die ze hem niet doorhielp. Ze was er banen door kwijtgeraakt, partners waren weggelopen, maar keer op keer had ze het zwijgend voor lief genomen. De frustraties kwamen niet op het soort fundamentele momenten waarop een beslissing genomen moest worden. Precies die korte momenten waren vrij van twijfel, afkeer of ergernis. Het was de rest van de dag, de overige 23 uur, 59 minuten en 59 seconden, die haar hondschagrijnig maakten. Soms kon ze dat kreupele sleepbeen wel schieten. In het slechtste geval zou hij er niks van voelen. Dan maar een sneer. “Nou ouwe, kunnen we het weer niet bijbenen? Vroeger kon je niet vaak genoeg benoemen wat voor kerel je wel niet was”

Bijna halverwege de straat, kwam een man voorbij. Waren de woorden luid genoeg geweest voor de voorbijganger om ze op te vangen? Het was te hopen van niet. De wandelaar was een onfatsoenlijk ogende en slecht verzorgde dikzak, zoals je ze hier meer in de buurt had. De behoefte aan quasi-joviaal gedoe bestond niet bij Miranda, evenmin was ze in de stemming voor moraliserende opdringerigheid, dus ze besloot het oogcontact te vermijden. Dat mocht de buurtgenoot niet ervan weerhouden zich met haar leven te bemoeien.

“Vind je dat normaal, zo tegen een oudere meneer doen? Ze zouden je eens een paar ferme tikken moeten geven, met terugwerkende kracht!”  Woede. Er was een hoop woede. Toch hield Miranda zich rustig. Het laatste wat ze nu konden gebruiken was een luidruchtige woordenwisseling die nieuwsgierig volk uit de huizen zou lokken. Ze was het toch ook wel gewend. Het kwam wel vaker voor dat voorbijgangers merkwaardig staarden. Nu vond deze halve zool ook nog dat Miranda een pak voor haar broek verdiende. Ze zouden die dikzak aan de hoogste boom moeten knopen, de zakkenwasser. Met die gedachte in het achterhoofd werd de lijdensweg stilzwijgend vervolgd.

De deur ging met een kreun open. Miranda hielp de bejaarde heer over de voor hem inmiddels te hoge drempel. Ze aten samen, dronken koffie, genoten een borrel en zo rond tienen bracht de relatieve jeugd het armzalige hoopje bijna antiek naar bed. Volledig uitgeput streek ze neer op het matras. Hier lag ze dan, nog steeds in huis bij een man van wie ze eigenlijk vond dat hij zoveel steun niet verdiende, maar tegelijkertijd kon ze niet anders.

Afgezien van alle frustraties, verdriet en de oneindige vermoeidheid, gunde ze hem een menswaardige oude dag. Tot een andere conclusie kon ze, ondanks de haat die diep in haar hart huisde, niet komen. Iedereen verdiende respect en waardigheid, dus ook de oude man die haar hele denken domineerde. Zelfs de bemoeizuchtige dikzak van eerder die dag, die ze niet kende, maar haar wel de maat genomen had.

Ze had de beste man zelfs nooit eerder gezien, maar hij verdiende respect en waardigheid, ook al had ze zijn vadsige worstengestalte in de hitte van een naderend inferno van onenigheid het liefst aan een boom zien bungelen. Met die gedachte in haar bewustzijn verloor de slapeloosheid uiteindelijk het gevecht van de vermoeidheid.

***

Enkele dagen later zaten ze samen tv te kijken, de oude man en zijn jongere metgezel, de vrouw die alles voor hem deed. Er was opnieuw een item over de zedenzaak die Nederland al weken bezighield. Er moest iets wereldschokkends te melden zijn, want de opwinding was overal voelbaar. De nieuwslezer in de studio begon met de mededeling dat Klaas O. de dag ervoor was vrijgelaten. Een verslaggever bij de rechtbank gaf een verdere toelichting en duidde de gebeurtenissen.

Er was blijkbaar sprake van misverstanden en de verdachte was er ingeluisd door de daadwerkelijke daders, die hoopten de dans aan de afgrond te ontspringen. Dat had ze uiteindelijk niet geholpen. De verslaggever besloot zijn verhaal met een enkele zin: “We lijken maar een conclusie te kunnen trekken op basis van deze nieuwe informatie: Klaas O. is onschuldig”.

Twee ogen waren niet langer op de tv gericht. Priemend minachtten ze het hoopje ouderdom dat luid ademend op de bank zat. “Triest pa, dat kunnen we van jou niet zeggen. Alle onschuld die je kende, nam je zonder mededogen af “. Behalve het geknor en de klanken van iemand die moeite heeft met ademen, bleef het tergend stil. Miranda stond op om even ontspannen als altijd koers te zetten naar de keuken. Ze vond het tijd voor een lekkere boterham.

Luidkeels fulminerend en met de armen zwaaiend werd de verdachte, die de naam Klaas O. droeg, al tot op de slachtbank veroordeeld. Tegelijkertijd was er een soort berusting. Ook in ruststand was er maar een conclusie mogelijk: dit soort mensen hoorde nou eenmaal thuis in een eenzame cel, het liefst tot de dood erop volgt. Politici, rechters en de linkse kerk, hij verafschuwde ze allemaal. Als het aan hen lag mocht dit soort uitschot op een gesubsidieerde bank uitrusten, ze zouden zelfs nog rondgaan met een schaal druiven. Dat liet hij niet gebeuren! Hij moest deze vulgaire viezerik eens in zijn knuisten krijgen. Dan zou deze verkankerde wereld onder ogen krijgen wat een echte straf is!

“Sjaak, ken je effe voor me naar de supermarkt een doosie eieren halen?” Het was Neelie, zijn geliefde vrouw. “Tuurlijk schat, ken ik wel gebruiken ook, ik ben ze zat, die hufters op tv. En ze staan het allemaal maar toe!” De woorden vonden hun weg klaarblijkelijk naar de keuken, want Neelie verscheen in de deuropening: “Neem ook even een pakkie shag mee dan, het is zo goed als op”. Met een hoop gekraak en gepiep kwam het doorleefde lichaam van Sjaak overeind. Vijftien turbulente jaren had hij met pieken en dalen gewerkt in de bouw en als het thuis niet goed ging, in het Rotterdamse stuwadoorswezen. Sinds een maand of tien moest hij het doen met de uitkering die de ziektewet hem toebedeelde. Rotterdam was een herinnering geworden.

Langzaamaan baande hij zich een weg tussen de inboedel door, een verzameling meubels die eigenlijk te groot was voor de schamele ruimte die het  bescheiden huiskamertje bood. Neelie had het altijd knus genoemd, hem kon het aan z’n reet roesten. De weg van tv naar keuken was lang genoeg. Ook nu. Zolang er plek was om te zitten en tv te kijken en het snoepen uit de pan geen avondvierdaagse vereiste, was er weinig reden om slecht gehumeurd te zijn. De echtgenote stond klaar met een klein, zwart portemonneetje. Het geld werd muntje voor muntje neergelegd in de opgeheven hand, net aan voldoende voor de boodschappen die nodig waren.

“Neelie, ik word kotsmisselijk van al die ranzige kinderverkrachters. Ze zouden ze een voor een moeten ophangen aan de hoogste boom. En dan wil dat linkse tuig dat we ze vriendelijk blijven benaderen. Ik vind het te walgelijk voor woorden! Ik gun ze geen greintje medelijden of warmte”. Neelie knikte onbekommerd en draaide zich weer om naar de keuken, waar de inhoud van een zak Hollandse spruitjes op het vuur stond te pruttelen. Sjaak volgde het spoor van de heenweg, maar nam halverwege de afwijkende route naar de gang. De tv kwebbelde even rustig door als Neelie de voedzame maaltijd voorbereidde.

Buiten wachtte een zonovergoten straat, midden in een ooit zo gezellige volksbuurt. Daar kon je weinig van terugvinden. Sjokkend sloeg hij de hoek om, vanwaar in de verte een oude heer met een rollator was te onderscheiden. De vrouw van middelbare leeftijd die een meter of vier ervoor liep trok pas later de aandacht. Het gevoel dat ze bij elkaar hoorden tijgerde in zijn gedachten omhoog.

Zou dit weer zo’n ondankbaar kind zijn, dat haar ouders als oud vuil behandelt en voor wie respect in het gunstigste geval een nog te leren woord uit een vreemde taal is? Het had hem altijd gestoken, mensen zonder respect voor ouderen. Het uitblijven van respect voor je ouders is vanzelfsprekend helemaal iets voor de geesteszieken en krankzinnigen. Als er voor Sjaak een ding buiten kijf stond, dan was het dat elke oudere respect verdient. Zij hadden tenslotte alles opgebouwd wat er nog mooi was aan dit land. Helaas bleef daar steeds minder van over. Daar zou het gespuis dat hier de straten op barbaarse wijze domineerde wel voor zorgen.

Naarmate het moment van treffen onvermijdelijker werd, sprong het op dat moment nog non-verbale spel tussen de bejaarde man en de jongere vrouw steeds meer in het oog. Sjaak had gelijk gehad, of ze nou familie waren of niet; dit was er zo een. “Nou ouwe, kunnen we het weer niet bijbenen? Vroeger kon je niet vaak genoeg benoemen wat voor kerel je wel niet was”, schamperde de vrouw. De oude man knorde wat en beende zo goed en kwaad als het ging voort. Dit kon toch niet! Sjaak probeerde oogcontact te maken met deze heks, maar waarschijnlijk had ze daarvoor de durf niet. Hij zou haar, als het hem geen gevangenisstraf zou opleveren, het liefst een bezemsteel in haar hol douwen.

“Vind je dat normaal, zo tegen een oudere meneer doen? Ze zouden je eens een paar ferme tikken moeten geven, met terugwerkende kracht!” foeterde de televisiemoralist. De ogenschijnlijk respectloze inspecteerde hem van top tot teen, hield even stil, leek na te denken, maar haalde vervolgens onverschillig haar schouders op. De oude man schuifelde achter de vrouw aan en leek geen acht te slaan op de trotse glimlach van deze heldhaftige burger.

Dat maakte Sjaak nu weinig meer uit. Er was tenminste iemand opgestaan voor de mensen die het verdienen. Dat gebeurde veel te weinig. Mensen waren laf en sloten hun ogen voor de waarheid. Ze wilden alleen maar die dingen zien die de wereld oppervlakkig houden. Dat stak hem diep in zijn hart en liet hem realiseren hoe ernstig de zaken ervoor stonden. Waren er maar meer mensen zoals hij. Dan zou de wereld er een stuk beter uitzien.

Lees nu meteen deel II van ‘De waan van de dag’ »

Mijn linkervoet verdween in de vermoedelijk lege maag van mijn neefje. Wat volgde was een tornado van houtsplinters. De kracht van mijn beenspieren was het ielige lichaampje te veel en ik moest toezien hoe de bottenpartij de kastdeur in tweeën brak. Nette mensen zouden op zo’n moment een leger bezorgde ouders en familieleden verwachten, maar hier stormde niemand de kamer binnen. Uit de naburige kamers kwamen geen opvallende geluiden. Neeflief bleef roerloos liggen, wat mij de kans bood om eens goed om me heen te kijken en de situatie in me op te nemen. Wat deed dat joch hier eigenlijk? Voor zover ik me van gisteren herinnerde, zaten alle gremlins in het huisje hiernaast. Behalve stukken hout en splinters, lagen er bierblikjes, sigarettenpeuken en verkreukelde zakken chips op de verkrachte vloer. Als het feestje zich al in de nabijheid van dit bed had afgespeeld, dan had dit vreemd genoeg geen heldere herinneringen opgeleverd.  Voor nu was het dan ook gissen wat zich hier had voorgedaan.

Met beide voeten naast het bed probeerde ik mijn hoofd een beetje te schudden. Drinken doe ik al lang niet meer, maar nu had ik het gevoel de nacht ervoor een paar flessen whisky soldaat gemaakt te hebben. De knallende koppijn deed zonder overdrijven z’n best in de buurt te komen van wat het konijn van gisteren zijn laatste seconde gevoeld moet hebben.  De black-out in combinatie met de helse rommel in deze muffige slaapkamer zaaide onrust. Wat was hier gebeurd en waarom was alles een grote zwarte vlek? Dit was de Hangover in het kwadraat, ook zonder tijger en niet alleen omdat het matras dat op het andere bed hoorde te liggen verdwenen was.

Een blik op de wekker voorspelde weinig goeds: het was 16.31. Zeker, het betekende dat deze dag bijna voorbij was en het momenteel onbeslapen bed in een Amsterdamse studentenkamer over een dikke dag weer bemand zou worden, maar ook dat er een kleine twintig uur aan herinneringen spoorloos verdwenen was. Twaalf uur slapen is geen onmogelijkheid, maar in acht lange uren kunnen veel gekke dingen gebeuren. Met een welgemikte worp belandde een van de handdoeken daar waar ‘ie moest neerkomen, om ons de aanblik van jeugdige naaktheid te besparen. Ik zuchtte diep om de ellende te verwerken, keek nog even naar de jongen, maar besloot de slaapkamerdeur achter me te sluiten. Hij lag daar prima.

De ruimte die moest doorgaan voor huiskamer lag minstens zo bezaaid met rotzooi en overal kwam gesnurk vandaan. Behalve volwassenen, waaronder een paar ooms en tantes uit het huisje aan de andere kant van het park, lagen er ook een paar van de kinderen van Maarten, Dirk en Wouter. Het verbaasde me dat bijna iedereen sliep, of in ieder geval deed alsof. De schuifdeur stond open en in de vijver zag ik het verdwenen matras dobberen. Oom Rudolf stond met een stevige hengel in de hand aan de waterkant toe te zien hoe een familie eenden zijn kant opkwam. Toen hij mij ontwaarde wenkte hij me, om vervolgens zijn blik weer op de hongerige snaveltjes te vestigen.

De eendjes en ik kwamen gelijktijdig bij oom Rudolf aan en het was overduidelijk dat de kuikentjes, die hooguit een paar weken oud konden zijn, belachelijk tam waren. Oom Rudolf ging op zijn hurken zitten en ontdeed zich van het visgerei. “Hoi klein kuikentje”, grinnikte hij, om een van de diertjes op te pakken en het nekje in een snelle beweging om te draaien. Was ik gisteren nog enigszins verbouwereerd, nu stond ik volledig perplex. Mijn walging ontging oom Rudolf niet, want hij draaide zijn hoofd in een strakke beweging naar me toe: “jij ontzettende homo, godverdomme, wat ben jij een ontzettende klotehomo!” De andere eendjes hadden zich inmiddels hysterisch kwakend uit de voeten gemaakt. Ik was dolgelukkig dat de beul zijn schietijzer niet bij de hand had.

“Wat is er gebeurd? Ik kan me niks herinneren…” probeerde ik. Er verscheen weer een lach op het met littekens bezaaide gezicht van oom Rudolf: “Ja jongen, we hebben je goed te pakken gehad, na die onzin van dat je geen bier wilde, heb ik Dirk gezegd wat van die pillenrotzooi in je drinken te gooien. Je was volledig van het pad.” Het bulderende gelach weerkaatste tussen de bomen rond de vijver die met hun laaghangende takken met mij mee treurden. Ik besloot verder geen vragen te stellen, omdat daardoor alles alleen maar erger zou worden. Bovendien was het nog maar de vraag of dit niet gewoon een lolletje van oom Rudolf was. Om mezelf gerust te stellen ging ik daar maar van uit. Inmiddels kwamen er geluiden uit de bungalow. Zo te horen werd het kindervolk wakker en geen van hen wekte de indruk in een andere staat te verkeren dan gisteren tijdens het diner. Het duurde dan ook niet lang voor een van hen mij opmerkte en ik weer een hoop ‘ontzettende homo’s’ naar mijn toch al gepijnigde hoofd geslingerd kreeg.

De eerste blikken budgetbier waren ook alweer open. Tante Betty kwam met een dienblad aan om ze uit te delen aan de neven en oom Rudolf. Die laatste kreeg z’n bier van een van de minderjarige mormels, dat na een nors bevel trots op pad ging om het aan hun ‘favoriete oom’ te brengen. Ik besloot van niemand enige consumptie aan te nemen. Los van het feit dat ik mijn eigenwaarde graag in bescherming neem, zou ik nog zo’n dosis hoofdpijn niet overleven. Net zoals de kinderen de toon van de vrijdag enthousiast voortzetten, leken de ouderen in een vergelijkbare stemming. Daadwerkelijk iedereen was er. Het kon goed mogelijk zijn dat die nacht niemand in een van de andere huisjes geslapen had. Vanaf het niet minder vervuilde terras keek ik het huisje in. Neef Dirk, die met hangende schouders op de bank zat, keek me aan met een voor zijn doen veel te serieuze blik, maar door de grijns die volgde verbleekte die ernst net zo snel. “Wat ben je ook een ontzettende droplul om niet te willen drinken hè, terwijl je echt een feestbeest bent. Een beetje op de tafel staan hakken, erdoorheen gaan, opstaan en lekker zo verder. Diep van binnen ben je een goeie jongen, je blijft onze neef, maar wat ben jij een droplul”. Een van zijn zoontjes sloeg de conversatie gade, om uiteindelijk te schitteren in de rol van papegaai. Wat was ik een droplul.

Hoewel de betrekkelijke rust van deze vertraagde ochtend eventjes leek te bewijzen dat deze familie best in alle rust een dag in een huisjespark kan spenderen, was niets minder waar. De kinderen raasden de badkamer uit en waren in de weer met deodorantbussen en aanstekers. Het begon vrij onschuldig - een van de meisjes had een paar verschroeide haartjes – maar niet veel later vatte een van de gordijnen vlam. In plaats van in te grijpen, kregen de drie oudste broers mot over wie schuld droeg. Allen meenden ze dat het niet een van hun kinderen was. Er ontstond een zo goed als anarchistische consternatie. Oma huilde schel snikkend en tante Betty probeerde met een pan een lading bluswater op te vangen, maar kwam er pas na een paar minuten achter dat ze het vergiet in haar handen had. Paniek vertroebelt het bewustzijn, zo blijkt maar weer. Eigenlijk ging alles daarna vrij vlot. Het vuur sloeg over naar de bank, en de broers, eigenlijk allemaal nog te dronken om het vuur op een effectieve manier te bestrijden, zaten nog steeds midden in een inmiddels knallende ruzie. Daar stonden ze dan te bekvechten, tussen de vlammen en krijsende kinderen. Ik geneerde me, nu pas. Nu wist ik het, de indruk die we de dag ervoor gemaakt hadden kwam me ongenoeglijk voor. Oom Rudolf keek om, naar mij, haalde zijn schouders op en tuurde weer onverstoord naar zijn dobber.

Het vuur had zo langzamerhand de halve woonkamer zwart gekleurd. De familieleden waren naar buiten gekomen. De kinderen krioelden rond de volwassenen en probeerden een glimp op te vangen zonder afscheid te hoeven nemen van het gevoel van veiligheid dat de nabijheid van de bibberende, half bezopen ooms en tantes bood. De neven waren nog steeds aan het knokken. De matpartij had zich uitgebreid naar vijf deelnemers. Daar stond ik dan, tussen de familieleden, te aanschouwen hoe het vuur de strijd tegen het huisje met onze spullen erin beslechtte. Opeens zag ik schrik in de ogen van neef Zamuel, die naast me stond en als enige niet knokte. Van vechten begrijpt hij weinig.

Met Zamuel aan je zijde in een kroeggevecht belanden resulteert onvermijdelijk in een verloren slag en een heftige bewusteloosheid, om de simpele reden dat hij nog te achterlijk is om zijn bondgenoten van de tegenstander te onderscheiden. Zo sloeg hij Donald ooit een gebroken kaak toen hij hem aanzag voor een jongeman met wie hij ruzie had. Het beoogde slachtoffer was kleiner dan Donald, had een kaal hoofd in plaats van een kuif en miste een arm, in tegenstelling tot Donald. Als je niet beter zou weten zou je denken dat hij slechtziend was, maar de opticiën noch de oogarts hebben iets kunnen ontdekken. Zamuel schudde nee en toonde mij zijn wanhopige, met een pruillip gedecoreerde gezicht “Godverdomme neef, al dat bier, hoe zonde!” We deden nog maar eens een stap naar achteren, daar de hitte steeds beter voelbaar werd.

Langzaam maar zeker vonden de vlammen hun weg naar buiten. Een paar ooms verzamelden de kinderen om zich klaar te maken voor het vertrek, terwijl de vijf neven onophoudelijk over de grond rolden en elkaar vuistslagen verkochten.  Ik besloot me om te draaien, keek nog even bij oom Rudolf, maar die was even onverstoorbaar als altijd en verroerde zich alleen om aan z’n ranzige baard te frunniken. Hij zou in zijn Amerikaanse pick-up stappen als hij vond dat het tijd was. En geen ogenblik eerder of later. Waarschijnlijk kort voor de politie arriveerde, die al lang en breed gealarmeerd was door de hoofdschuddende modelburgers aan de andere kant van de vijver. De knokpartij van de broers zou nog wel even voortduren. Met de hulpdiensten op komst moest er snel besloten worden.

Ik twijfelde, blijven of gaan? Voor tante Betty vond ik het ergens wel een beetje treurig allemaal. De zondag was voor haar na Zorro en Zolan al niet makkelijk, maar nu zou de laatste dag van de week, met het vooruitzicht van vijf zoons die opgesloten zitten in een cel, een wel heel weinig zaligmakende zijn. Haar zondag en vakantie geruïneerd door haar bloedeigen nageslacht, twintig man sterk. Ach, wat maakte ik mezelf wijs, laat dat takkewijf en die andere stompzinnige lieden toch lekker de tering krijgen. Het was een eindje wandelen naar Amsterdam, maar er was een hoop om over na te denken. Ik begon te lopen en keek niet meer om. Ik was geen haar beter dan zij. Het was goed zo.

“De laatste ketel die jij zult zien, staat op het vuur”, beet oom Rudolf het onthoofde konijntje grimassend toe, terwijl hij het karkas aan een poot ophief. Wij keken hem aan. Een paar van mijn neven lachten, ik was enigszins verbouwereerd. De laatste jaren had ik weinig tijd doorgebracht met mijn familie, de rest was als vanouds onafscheidelijk. Oom Rudolf liep voorop met de overblijfselen van de haasachtige in zijn hand, die hij alweer verveeld langs zijn romp liet hangen. Het schouwspel deed nog het meest denken aan een reusachtige peuter die een knuffelbeest achter zich aansleept, maar stevig genoeg om het nooit meer los te laten. Wij sloften slaafs achter hem aan. We waren nog geen kwartier op het terrein van het behaaglijke huisjespark, maar de blikken van de slecht verscholen aagjes bij het raam verraadden alvast dat de toon gezet was. We hadden meteen een onvergetelijke indruk achtergelaten. Of ik daar blij mee was kon ik nu nog niet beoordelen.

Mijn familie is een bijzondere, dat kan ik zonder twijfel stellen. Oom Rudolf is alleenstaand. Correctie, hij is weduwnaar. Hij had ooit een vrouw, maar die is tijdens een wandelvakantie in de Verenigde Staten door toedoen van een buitengewoon agressieve beer om het leven gekomen. Ze werden in hun tentje te grazen genomen en nog voor oom Rudolf met zijn rambomes de keel van het monster kon bereiken, was het voor vrouwlief al te laat. Erg genoeg was zij enkele weken zwanger van hun eerste kind. Het is een veelbesproken onderwerp bij verjaardagen, familiefeesten en zondagse bezoekjes aan oma. Het toen, nu en hoe nu verder. Tot oom Rudolf binnenkomt.

Er liepen nu drie zoons van tante Betty tussen oom Rudolf en mij in. Er waren er in totaal zes. Er hadden er acht moeten zijn, maar twee zijn op jonge leeftijd gestorven. De eerste aan een infectie, de ander werd het slachtoffer van de wiegendood. Tragiek is mijn familie niet vreemd. Ironie evenmin. De kinderen van tante Betty zijn, op voordracht van de inmiddels van haar gescheiden oom Boaz, met de eerste twee letters van hun namen vernoemd naar de zeven dagen. Zeven kinderen, dat was de droom van deze afvallige joodse man met een desalniettemin bijna irrationele, maar bovenal onstuitbare voorliefde voor heilige getallen. Maarten, Dirk, Wouter, Donald, Vrederik en Zamuel zijn nog onder ons. Zolan en Zorro liggen schouder aan schouder onder de fertiele bodem van een verder troosteloos kerkhof.

Alsof Onze Lieve Heer iets goed te maken had met mijn familie, werden we vandaag in de meest letterlijk mogelijke zin in het zonnetje gezet. De bomen deden hard hun best daar een stokje voor te steken, maar de stralen verlichtten zelfs deze door torenhoge sparren en weelderig groene beuken omringde weggetjes. Uitstekend weer voor een barbecue. Oom Rudolf lachte opnieuw tevreden. “Ben je nou nog steeds bezig met die rare school van je, professortje?”, liet hij zich ontvallen. Ik wist meteen dat dit aan mij gericht was. Mijn academische carrière wordt niet gewaardeerd in de familie. Sterker nog, ze zouden liever zien dat ik ermee stop, er mijn mond over houd en gewoon met kratten kiwi’s aan de wandel ga bij de groenteafdeling van een provinciale supermarkt. Ze hebben inmiddels namelijk wel begrepen dat ik te ijverig ben voor de bijstand.

Mijn neven lachten opnieuw. Donald en Vrederik luid en direct, Zamuel met wat meer twijfel en een momentje later. Neef Zamuel is niet bijster slim, om het maar eens met een eufemisme aan te duiden. Hij is zelfs aanzienlijk dommer dan zijn broers, van wie niemand in staat is geweest een middelbareschooldiploma te behalen. Je zou het meteen geloven als tante Betty je vertelde dat ze hem als zuigeling uit haar handen heeft laten glibberen, om verschrikt te moeten aanschouwen hoe zijn kneedbare schedeltje onverhoopt in de gelegenheid werd gesteld om eens innig kennis te maken met de marmeren vloer. Zo erg is het. Als je het heel zwart-wit bekijkt, heb je lachwekkende domheid, en vermoeiende domheid. Wel, Zamuel behoort zonder twijfel tot die laatste categorie. Hij geeft er zelfs een volkomen nieuwe dimensie aan. Of we dat aan een marmeren vloer te danken hebben, is me tot op de dag van vandaag een raadsel.

Inmiddels liepen we het erf van ons vakantiehuisje op. Zoals altijd had oom Rudolf er niets van gezegd dat ik hem geen antwoord had gegeven op zijn vraag. De beste man was me er zelfs dankbaar voor. Dergelijke vragen dienen ter vermaak van mijn zwakzinnige neven. Ze hebben niets te maken met interesse of de drang naar informatie. Met een brede glimlach toonde ons dapperste familielid het gehavende lijkje aan het geïnteresseerde publiek dat zich aan de andere kant van het raam bevond. Oom Rudolfs zus, tante Betty, stak een pieterig duimpje omhoog om hem duidelijk te maken hoe trots ze op hem was. Onze demente oma deed niets anders dan glimlachen. De hele dag door. Wij zaten met zijn zessen in huisje 623, enkele ooms en tantes zaten in een bungalow elders in het park. Toch bleef de gezelligheid ons niet bespaard: neven Maarten, Dirk en Wouter zaten met hun vrouwen en kinderen in het huisje naast het onze. De kleintjes werden op meegenomen luchtbedden gestald of moesten maar een plekje zoeken op de bank. Als je in de bijstand zit is vindingrijkheid de eerste deugd die je in de vingers krijgt.

De meeste bezoekers moesten rond een uur of 15.00 gearriveerd zijn. Wij niet voor de vroege avond. Het was dan ook hoog tijd voor het diner. Er werden blikken budgetbier geopend en het konijntje, inmiddels ontdaan van zijn vacht, werd op de barbecue gesmeten. Neef Dirk wilde me een biertje aangeven, maar ik bedankte. Dat werd me niet in dank afgenomen. “Die vieze homo wil geen bier” riep hij uit. Alle blikken waren nu op mij gevestigd. Onze schietgrage oom keek me streng aan: “Dus ze leren je daar op dat rare schooltje van je niet alleen om een vervelende betweter te worden, maar je wordt er ook nog een ontzettende homo van? Wat een klotevolk!” De hele familie lachte. Tante Betty uit plichtsbesef, oma omdat ze niet anders doet.

Sharaina, de moeder van de kinderen van Wouter, keek me met een blik vol medeleven aan: “Ach jongen, ze hebben je daar in de grote stad gezindoktroneerd. Ken jij d’r wat aan doen”. Ik knikte instemmend, maar haalde niet veel later zuchtend mijn schouders op, alsof er voor dit probleem geen oplossing was. De kinderen waren nu wel van hun verveling verlost. Alle veertien noemden ze me onophoudelijk “ontzettende homo”, om me daarna tot vervelens toe op het hart te drukken dat ik maar moest oprotten naar mijn “klotevolk”. Dit tot groot genoegen van mijn neven, hun vrouwen en oom Rudolf. En we moesten nog twee dagen.

Lees nu meteen deel II van ‘Een weekend zonder zondagsrust’ »

James mag ik, om de doodeenvoudige reden dat hij zo verdomde aardig is. Dat zie je ook terug in z’n boek. James Worthy is het boek van een aardige schrijver. De protagonist is dan misschien niet altijd een even aardige gast en nogal vol van zichzelf, maar je merkt direct dat dit werk niet is geschreven door een of andere pretentieuze klootzak, die schrijvers toch meestal zijn. Ook ik zou zo’n schrijver zijn. Een pretentieuze klootzak. Maar mijn inspiratie en discipline laten me de laatste tijd zo in de steek, dat ik niet verder kom dan lullige berichtjes van 140 tekens die een kleine duizend idioten de moeite waard vinden. Daarom moet dit boek de trap onder mijn hol zijn. James, die ik dus al best lang ken, en die ik zag uitgroeien tot de laconieke debutant die hij nu is, moet als voorbeeld dienen. Worstelde hij ook niet met een soort schrijversblok? Hij schreef het in Vriend&Vijand, dus dan is het zo. Van die bank en schrijven!

Maar goed, genoeg over mij, laten we het debuut eens onder de loep nemen. James’ boek gaat over een liefdesleven. Of eigenlijk het gebrek daaraan. En over seks. In beginsel heb ik een pleurishekel aan boeken over seks; het oeuvre van Giphart mijd ik door de geruchten erover als de pest. Seks is iets dat je moet doen, niet iets waarover je moet lezen of schrijven. Dat zou al duidelijk moeten zijn bij de instinctieve weigering van dertienjarigen om de brochures die bij de seksuele voorlichting horen een blik waardig te gunnen.  James heeft daar iets op gevonden en een therapie ontwikkeld die zelfs de meest frigide feministes over de streep zal trekken: tegenover elke gebeurtenis waarin seks een rol speelt, staat een aantal lachwekkende passages of een salvo grappen die je hardop laten lachen. En geloof me, je moet in staat van verregaande ontbinding zijn, wil je niet lachen om dit boek.

De personages in dit verhaal kun je in elke willekeurige stad van straat plukken, mits je een beetje uit de buurt blijft van literaire cafés, waar die pretentieuze klootzakken waarover ik eerder handelde zich bevinden. Van die moeilijke mensen, met van die moeilijke problemen? In dit boek vind je ze niet, althans niet het slag dat zich ophoudt in de literaire cafés en orgastisch reageert op elke willekeurige Bildungsroman. Daaraan wil ik overigens wel direct toevoegen dat ook ik nog nooit in een literair café geweest ben, ik mijn problemen noch mezelf als moeilijk beschouw en ik nog nooit ben klaargekomen in de nabijheid van welke Bildungsroman dan ook.

Enfin, alledaagse types. Hier en daar ontwaar je een curieuze cadet, zeker als je een burgerlul bent sinds je geboorte, maar eerst en vooral zijn dit gewoon de jongens en meisjes over wie je struikelt in de Paradiso. En dat maakt het toch erg leuk. Die herkenning. Zelfs voor mij, als jonge vader volledig vervreemd van het vrijgezellenbestaan en symbiotisch vergroeid met mijn gezin dat me bijzonder lief is, is het voorstelbaar dat het leven van een dertigjarige vrijgezel niet altijd over rozen gaat. Misschien juist omdat ik de burgerlijkheid zelve ben.

Om het in de woorden van een pretentieuze burgerlul op te tekenen: dit debuut gaat over het wel en wee van een onvrijwillige vrijgezel, in de steek gelaten door de nomade die de onverzadigbare liefde heet, die met haar hele hebben en houwen verder trekt als de weide leeg gegraasd is. De weide, berooid en verslagen, terugverlangend naar het eens door haar gebrachte leven, treurt in al zijn dorheid met niet meer omhanden dan een vervlogen herinnering. Het is voor mij nog eens een bevestiging: ik ben dolblij dat mijn weide weelderig in bloei staat.

Goed. Grappen, (mislukte) liefde en seks. Zeker, je zal het vinden in dit boek. Wat moet er verder over gezegd worden? De protagonist is schrijver, minstens zo mislukt als zijn (aanvankelijke) liefdesleven. Hij heeft wel drie echte vrienden. Die vriendenclub moet overigens voor bijna iedere man een feest van herkenning zijn. Zo brengt James zijn tijd met deze kameraden niet door om problemen te bespreken, maar eerder om problemen te vergeten. Juist daarom, en omdat dit debuut over verstikkende liefde gaat, spelen de vrienden een nadrukkelijke bijrol. Maar een onmisbare! Neem nou die gezonde neerslachtigheid, al dan niet veroorzaakt door een vrouw, die vrienden altijd weten weg te relativeren, door een stompzinnige opmerking te maken, of een potje Pro Evolution Soccer op te starten.

Zoals gezegd blijft de rol van mannen nogal beperkt. Toch gaat die vlieger niet helemaal op voor de nieuwe liefde van zijn droomvrouw en twee opdringerige chauffeurs, die beiden een graantje willen meepikken van zijn aantrekkingskracht op een Rotterdamse liftster. Ondanks dat ik met nieuwe liefdes van droomvrouwen en liftende meisjes uit Rotterdam geen ervaring heb, was het voor mij de voortdurende alledaagsheid die nooit saai wordt, die dit werk zo aangenaam maakt. Dit boek lees je niet voor koprollende plotwendingen, personages met driedubbelgelaagde persoonlijkheden of archaïsch taalgeweld. Dit boek lees je om te lachen. Bijvoorbeeld om mensen die van een hedonistisch-romantische levensstijl houden, maar onmogelijk kunnen leven met de minder rooskleurige kanten.

En tuurlijk, soms was ik de grappen een klein beetje zat, had ik behoefte te weten wat er verder nog omging in die hoofden en wilde ik, zijnde een pretentieuze lul, hersenpijnigende diepgang gevangen in taalkundige webben van poëtisch-gepolijste fijngevoeligheid, maar op hetzelfde moment kon ik geen genoeg krijgen van de ruwe, onbewerkte versmelting van lachspiermassages en neerslachtigheid. Gewoon een bitterzoete snack, die kraakt als je erop kauwt, recht in je bakkes. Lekker! Vooral omdat er ondanks die neerslachtigheid een enthousiasme in doorklinkt dat me aanspreekt, reden geeft om hardop te lachen, en ervoor gezorgd heeft dat ik na maanden niets noemenswaardigs geschreven te hebben tot dit stukkie gekomen ben.

Bedankt James!

Nieuwsgierig? Klik hier om James Worthy meteen te bestellen.

Grappig genoeg huilde ik niet. Ik werd overstelpt door emoties bij het zien van zoiets prachtigs, maar gaf geen kik. Ik bekende gelijk: “alle clichés zijn waar”, maar in plaats van te huilen, werd ik stil. Oorverdovend stil. Mensen die mij echt goed kennen weten hoe uniek dit is. Mensen om mij heen huilden wel. Geef ze eens ongelijk. En tuurlijk, Liesbeth maakt aan het einde van haar stukje wel een voorbehoud door te zeggen dat ze heus wel snapt dat “er momenten van diepe treurnis zijn in ieders leven, mannen en vrouwen. Als je het op die momenten even teveel wordt, is dat alleszins begrijpelijk”, maar het daaraan voorafgaande “Het is ook behoorlijk genant, want wat moet je doen? Je zit maar te wachten tot zo’n gast uitgehuild is. Wat mij betreft staat de huilende man bovenaan het lijstje van bespottelijkheden” getuigt van een sociale onnozelheid die z’n weerga niet kent. Als het al niet in je opkomt om zo iemand een hand op de schouder te leggen, zal het per definitie wel pijnlijke situaties opleveren.  Temeer omdat ze vindt dat huilen een solitaire aangelegenheid is. Je zal haar vent zijn en iets verschrikkelijks meegemaakt hebben, diepgeraakt, over je toeren, behoefte hebbend aan de armen van je vrouw om je heen, en zij zit daar wat schaapachtig naar je te staren. Ik heb meer medelijden met een vrouw die zo onbeholpen is in het omgaan met emoties, dan met een man die huilt.

Liesbeth vindt dat mannen sterk en flink moeten zijn. Blijkbaar mag een sterke, flinke man niet huilen. Kan een criterium zijn. Je kunt je ook afvragen of haar man zo sterk en flink nog is als ‘ie een stevig pak slaag krijgt van een man die weleens huilt. Ook zulke flinkheid is een denkbaar criterium. Er zijn ook mensen – vooral mannen – die een man flink vinden als hij zijn vrouw flink onder de duim heeft. Maar eigenlijk denk ik dat het met sterk en flink zijn weinig te maken heeft. Het heeft des te meer te maken met Liesbeth’s voorkeur voor ouderwetse, traditionele, bijna zakelijk kille rolpatronen. Met een klein verschil: de vrouw mag nu wel haar mening geven. De vrouw die jankt op z’n schouder, de man die haar op verzoek ‘troost’. Maar niet andersom. NOOIT! Je moet het maar willen, denk ik dan. Zo waren er ook mensen die zeiden: “ik ga mooie roze kleertjes voor je dochter kopen, zoals het hoort”. Daarop kon ik alleen maar reageren met: “vergeet het afwasteiltje en de borstel niet!”, hetgeen gepikeerde gezichten opleverde. Selectief seksistisch gelul van de bovenste plank, veelal van mensen die zeggen een hekel eraan te hebben.

Maar de overeenkomsten met de stukkies van de zuurpruimmevrouw houden daar niet op. Zo blijkt Liesbeth ook een gepeperde mening over de rol van de vader bij de bevalling te hebben: “Ik ken weinig vrouwen die hun man om zich heen konden verdragen, de meesten gooiden hem die washand in het gezicht. Ze lopen in de weg en je hebt er helemaal niks aan”. Maar ze gaat verder. Liesbeth vindt dat mannen niet moeten zeiken: twee dagen vaderschapsverlof zijn méér dan genoeg! Je zou d’r als man bijna voor op de barricades springen! Nee, oké, we moeten een beetje relativeren. Tuurlijk, je bent een overrijpe babyboommevrouw, misschien licht uitgeblust en hebt het Koninklijk Huis als journalistieke expertise. Dan is  de verleiding met zo’n column de knuppel eens flink in het hoenderhok te gooien niet te weerstaan. Maar Liesbeth’s stukkies overtreffen elkaar in (impliciete) zuurheid. Eigenlijk zoals bij de spiegelpsychologie van Juultje, nog zo’n zuurtikkert, maar dan in het kwadraat. Zoveel tenenkrommend nare vrouwigheid heb je nog nooit meegemaakt. Het zou de meest progressieve types kunnen bewegen te pleiten voor het afschaffen van de vrouwenemancipatie. Met terugwerkende kracht.

Zo’n ontzettende profeet van de (absolute) gelijkheid tussen mannen en vrouwen ben ik trouwens niet eens. Al was het alleen maar omdat mannen en vrouwen biologisch verschillend zijn en de historie moeilijk te ontkennen is. Het genoegen en de vanzelfsprekendheid waarmee we haar elke dag in de praktijk brengen verliezen we bovendien niet zelden uit het oog. Maar juist daarom is het wel weer lekker typisch dat vrouwen alles moeten kunnen mogen, terwijl mannen van dit soort verschrikkelijke stiefmoeders in de pas moeten lopen en zich als zo’n saaie zeiksnor uit de jaren ’50 moeten gedragen. Geïsoleerd in hun klusschuur (hoewel ze daar wel de ruimte hebben om eens flink de zakdoek vol te snotteren), met geen enkele belangstelling voor de pasgeboren baby. We weten allemaal hoe leuk het was om in de jaren ’5o op te groeien. Vader keek z’n huilende kroost schouderophalend aan en met een beetje geluk kreeg je een pak rammel om niets. Nee, laat mij dan nog dagelijks ontroerd zijn. Met veel plezier kijk ik terug naar de eerste weken die ik thuis was, en met minstens zoveel plezier kijk ik ernaar uit om mijn dochter mooie dingen bij te brengen – met alle emoties die daarbij horen.

Tenminste, als het aan Juliëtte Vasterman van NRC Spunk ligt. In haar columnpje ‘Ik zit niet op Facebook en ik wil het ook echt niet‘ betoogt ze dat het allemaal maar nep is, die Interwebs. Heeft ooit eens op Hyves gezeten en daar ontdekt dat internetmensen deel uitmaken van één grote façade. Ja mensen, u hoort het goed, u bevindt zich in een façade. De Poldermatrix. U doet het leven voor als een groot feest, terwijl u in werkelijkheid de scheermessen al klaar heeft liggen op de badrand. Misschien bent u zich niet eens echt bewust van uw ellendige bestaan. Gelukkig is daar Juultje, om u van uw valse geweten te bevrijden.

Of liggen de zaken misschien toch een beetje anders? Tuurlijk, maar dat zeggen we niet meteen, want dat zou saai zijn. De eerste ingeving die ik kreeg toen ik het stuk van Juultje las was het volgende: spiegelpsychologie. Het gaat alleen maar over hoe moeilijk zij het heeft gehad met Hyves, wat op zichzelf al een hoop medelijden waard is. Overal waar Juultje ‘je’ schrijft, moet eigenlijk ‘ik’ staan. Maar goed, 46 keer het woord ‘ik’ in een column van 571 woorden is misschien ook wel wat aan de gortige kant.

Wat blijft er dan over? Iemand die zich niet kan voorstellen dat er mensen zijn die een spannend(er) leven leiden (dan zij). Dat Juultje zelf misschien gewoon een saaie miep is of gevoelig voor verslavingen. Dat is in principe niet erg, maar projecteer dat besef nou toch niet op anderen. Want als er iemand al een vals geweten heeft, dan Juultje wel. We kunnen dan ook meewarig onze hoofden schudden als ze zegt dat we die column met een korreltje zout moeten nemen. Dit is PURE ernst!

Het internet ligt immers wel vaker onder vuur. Zo heeft Maarten Reijnders in een artikel over de Twitters de vloer aangeveegd met een paar internethaters. Omdat een paar hooggeplaatste pipo’s een uitglijder maken moeten er à la minute regels, codes en protocollen komen volgens deze mensen. Goed, dat is één kant van het verhaal, de andere kant is het moord-en-brand-schreeuwen, als zou Twitter zorgen voor groot oproer, chaos, anarchie en hysterie. Gelukkig ziet Maarten ‘t allemaal  zo snel  niet gebeuren.

Hij schrijft in het bewuste stukkie dat iedereen van kranten en radio weet dat “ze over het algemeen niet worden gebruikt om aan te zetten tot genocide. Daarom zijn er ook zo weinig waarschuwingen voor de ‘gevaren van kranten en radio’. Bij Twitter is dat allemaal nog wat minder vanzelfsprekend. Dat wordt toch vooral gezien – zeker door de mensen die het zelf niet of nauwelijks gebruiken – als een medium voor flapuits en ijdeltuiten. Een soort televisie zeg maar”. Omdat het voor de critici allemaal nogal moeilijk is, concludeert Maarten dan zelf maar dat mensen die ontslagen worden ‘door’ Twitter dat vooral aan hun eigen domheid te danken hebben.

De overeenkomsten tussen Juultje en de lijdende voorwerpen van Maarten? Dit soort mensen maakt een simplistische karikatuur van nieuwe media en doet zich voor als (ervarings)deskundige. Elk mens met gezond verstand begrijpt dat er iets aan de hand is met klokken en klepels. Iets met incidentjes uitvergroten en opblazen tot ze in je gezicht ontploffen. Iets met janken over het gebrek aan nuance op de Twitters, maar dan wel in ongenuanceerde bewoordingen, gebaseerd op ongenuanceerde observaties. Kortom, iets met potten, ketels, balken en splinters.

Tuurlijk, je moet je krantje ergens mee vullen. Maar kom dan met het hele verhaal. Het internet brengt mensen bij elkaar. Stelt je in staat om kennis te maken met informatie, kunst en mensen die letterlijk en figuurlijk mijlenver van je af staan. Sociale media maken het mogelijk in contact te blijven met vrienden in het buitenland, die je twintig jaar geleden misschien wel nooit meer gesproken zou hebben. De Interwebs vormen de aanleiding voor relaties, wereldwijde initiatieven, clubs en organisaties. Er zijn nota bene duizenden baby’s geboren dankzij het internet.

Maar goed, dat is dus allemaal nep en bovendien heel gevaarlijk.

Beste Martijn,

Onlangs je vingers nog afgelikt? Of houd je niet van worst? Nee, niet weg leggen, ik houd al op. Ik ben zeker benieuwd wat je van de uit te voeren akkoorden vindt. Je bent voorzitter van de JOVD, voortrekker van een nieuwe generatie liberalen. Schatbewaarder van het liberale gedachtegoed. Dat blijkt wel als je verzet pleegt tegen de afkeurende vinger van de SGP. Jouw missie moet individuele vrijheid zijn. En hoewel het tot het instinct van politieke jongerenorganisaties behoort, ben ik blij dat je bereid bent vraagtekens te zetten bij de keuzes van je moederpartij.

Niet omdat ik iets tegen de VVD zou hebben, maar om de doodeenvoudige reden dat eigenlijk alle grote politieke stromingen – volgens mij – toe zijn aan herijking. Sommigen willen niets liever dan de wereld reduceren tot een binair systeem. Iets is goed of fout, een vrouw is mooi of lelijk, een politieke partij is links of rechts en je bent voor of tegen. Hier tegenin gaan is een doodzonde en levert je liters pek en kilo’s veren op. Dat maakt het interessant voor individuen, maar ook partijen, om voortdurend stellig te zijn. Daartegenover zou dan nuance moeten staan, een mentaliteit die heden ten dage helaas weinig salonfähig meer is. Zie jij jezelf als een stellig persoon? Of schrik je niet terug voor een beetje nuance? Enfin, we dwalen af, het liberalisme.

Het liberalisme stelt vrijheid centraal, als ik me niet vergis. De vrijheid van het individu, om zich te ontplooien naar eigen overtuiging en inzicht. Een voor velen aansprekende visie, omdat het ruimte biedt aan initiatief en diversiteit. Het zou dynamiek moeten creëren en mensen aansporen het heft in eigen handen te nemen.  Mensen houden van vrijheid. Dat is vast ook de reden dat de VVD niet de enige partij is die vrijheid als belangrijke pijler heeft.  We nemen dan ook waar dat velen de vrijheid aanwenden en invulling eraan geven. Dat is mooi. De grote vraag voor nu: waarborgen het gedoog- en regeerakkoord die vrijheid voldoende?

Bladerend door het stuk lees ik dat een “tijdelijke verblijfsvergunning bij niet slagen voor het inburgeringsexamen [zal] worden ingetrokken behoudens uitzonderingen” (p.4) en dat “het kabinet geen subsidie [zal] geven aan organisaties die activiteiten ondernemen die zich tegen de integratie richten” (p. 9). Maar waar zou de grens liggen? Hoe ver vind jij dat een liberaal mag gaan in de integratie-eisen en inburgeringsplicht die hij stelt aan ingezetenen? Volgens het gedoogakkoord is integratie niet hetzelfde als arbeidsparticipatie, maar wat dan wel? Waarin integreer je precies? Zomaar een paar vragen die direct in me opkomen.

Gaat het om conformeren? Het zullen toch randstedelijke idealen zijn die de boventoon voeren. Het zou goed kunnen dat de subsidies voor zwaar gereformeerde scholen hierdoor sneuvelen, waarop de niet-geïntegreerden (?) zich zullen beroepen op de vrijheid van onderwijs. Menig SGP’er zal zich in zijn vrijheid beperkt voelen, omdat zij niet langer in staat zijn hun levens vorm te geven volgens hun eigen overtuigingen. De ironie steekt de kop op, maar een stevige knauw voor de diversiteit.

Eerlijk gezegd lijkt het mij ook lastig om als liberaal van een burger te eisen dat hij Nederlands spreekt. Zeker als hij geen aanspraak maakt op sociale regelingen als WW en Bijstand, maar gewoon een bijdrage levert aan de Nederlandse economie en netjes premies en belasting betaalt. En waarom zou je hen verplichten hun tweede paspoort op te geven? Iemand kan er wel bij varen twee paspoorten te hebben en loyaal te zijn aan twee landen.  Dat kan toch niet het soort staatsbemoeienis zijn waar je als échte liberaal mee instemt? In zekere zin leg je een collectieve wil op aan individuen als je al dit soort eisen aan mensen gaat stellen. Eigenlijk precies wat je de SGP verweten hebt.

En waarom is het ondenkbaar dat een vrouw met hoofddoek politie-agente is? Of laat ik het anders vragen, waarom ontneem je een vrouw de vrijheid een hoofddoek te dragen in combinatie met een politie-tenue? Is de schijn van objectiviteit belangrijker dan de vrijheid van een individu om te zijn wie hij of zij wil zijn, terwijl dat het uitoefenen van de functie op geen enkele manier belemmert? Dan is er nog dat verbod op kleding die het gelaat bedekt. Los van het indirect verbieden van motorrijden, vraagt het om uitleg waarom de vrijheidsbeperkende wens van de ander om iedereen te herkennen, zwaarwegender is dan de vrijheid van een individu om zich terug te trekken – ook in het openbaar. Daarbij bedenk ik me net hoe ironisch het eigenlijk is. In een land waar agenten en  burgers allemaal  ‘gelaatsbedekkende’ kleding zouden dragen, zou geen mens zich nog gediscrimineerd kunnen voelen. Nou ja, misschien op lengte, maar verder zou discriminatie onze vrijheid niet langer in de weg staan.

Cameratoezicht zou aan waarde inboeten. Preventief fouilleren zou daarentegen de enige manier zijn om te weten te komen wie fout is, maar wel met behoud van privacy, als we de lengte, houding en manier van lopen weer eventjes vergeten. Het is fascinerend hoe vrijheid ons in staat stelt om iemand te zijn in het openbaar en iemand in het openbaar zijn de overheid in staat stelt ons als verdachte aan te merken en onze individuele vrijheid te beperken. Op welk moment verzet jij je tegen het afkeurende vingertje van de staat? Wanneer is het voor jou genoeg? Ik ben benieuwd welke betekenissen liberalisme en vrijheid voor jou hebben en of je die waarden terugziet in het beoogde kabinet. Volgens mij komen er de komende decennia nog veel uitdagingen om het hoofd te bieden. En vroeg of laat drukken die uitdagingen op jouw schouders en moet je met nuance, of héél stellig beslissen wat vrijheid binnen het liberalisme betekent.

Met hartelijke groet,

Bas

“Beste Bas,

De JOVD, waar ik de voorzitter van ben, houdt altijd scherp in de gaten wat haar moederpartij doet. Welke afwegingen zij maakt en de keuzes die daar uit voortvloeien. Wij zien dat ook als een verplichting van een jongerenorganisatie. Vrij van electorale overwegingen en meer op afstand kunnen wij beschouwen en tot eigen afwegingen komen. Daarnaast laten wij ook vaak het geluid horen van een grote groep leden van de aan ons gelieerde partij die op dit moment niet aan de knoppen zit.

Nuance ben ik niet bang voor. Sterker nog: juist het liberalisme heeft nuance in haar uitleg en uitwerking nodig. Het is een stroming die niet te vatten is in simpele dogma’s en waarvan de uitwerking van de beginselen ook aan de tijd onderhevig zijn. Of het nu gaat om het socialisme, liberalisme of conservatisme: de ideologie beïnvloedt de tijd en de tijd op haar beurt de ideologie. Een ideologie, zoals het liberalisme, is dus geen vaststaand gegeven. Geen onwrikbare, eeuwigdurende bijbelse waarden, maar uitgangspunten en beginselen die telkens vertaald worden naar de maatschappij waarin zij landt. Hoe je daar ook invulling aan geeft, de beginselen van het liberalisme zijn wat mij betreft helder en onverlaatbaar: vrijheid, verantwoordelijkheid en verdraagzaamheid.

Er moet nog iets gezegd over het liberalisme: het is geen stroming die geen moraliteit kent en dus geen goed of kwaad. Ik zal wel degelijke de opvattingen van anderen afwijzen en bestrijden, maar zal hen nooit verbieden deze te uiten.

Je vraagt je af welke eisen een overheid mag stellen ten aanzien van de integratie. Wat is succesvolle integratie? Een integratie die geslaagd is, is er één waarbij iemand op een positieve manier een bijdrage levert en deelneemt aan de Nederlandse maatschappij. Het is natuurlijk wat oppervlakkig, maar er valt wat mij betreft een hoop uit op te maken. Zo verwacht ik dat mensen niet alleen een bijdrage leveren aan de economie, maar –in de breedste zin- ook aan de maatschappij.

Hoe ver mag (of kan) een overheid gaan in het opleggen hiervan aan haar ingezeten? Maar zeer beperkt. Het zit in onze cultuur en daarmee bij de meeste Nederlanders in de genen. Daarnaast hebben we de belangrijkste waarden ook geborgd, zoals in onze grondwet, de beginselen van politieke partijen en in ons onderwijssysteem. Wat mij betreft mag je deze zaken dan ook toetsen bij toekomstige Nederlanders die graag hier willen komen wonen. De vorm daarvan en de inhoud zijn natuurlijk nog aanleiding voor een stevig debat.

Het gaat mij hierbij niet om volledig conformeren of de randstedelijke idealen. Maar wat mij betreft mag je wel van iedere Nederlander verwachten dat hij de beginselen onderschrijft van de (liberale) rechtsstaat en een gedeelde basis aan waarden accepteert. Waarden die wat mij betreft onlosmakelijk verbonden zijn met Nederland (en misschien wel het Westen in het algemeen), zoals gelijkheid van man en vrouw, vrijheid van seksuele oriëntatie en verdraagzaamheid ten aanzien van anders- of niet-gelovigen. Dat zie ik als een basis waarop iedere individu zijn eigen (aanvullende) waarden kan bouwen.

Nu zul je zeggen dat waarden over tijd veranderen en dat een samenleving en de cultuur van die samenleving constant aan verandering onderhevig zijn. Helemaal waar. Maar dat laat onverlet dat politici belangrijke waarden mogen verdedigen en bestendigen ten opzichte van andere culturen die zich vestigen in Nederland. Dit is geheel niet strijdig met het liberalisme, want zoals gezegd: het liberalisme is geen stroming zonder moraliteit.

Het delen van een taal is van groot belang om samen te leven. Dit is een van de redenen waarom een politieke Europese Unie zo moeilijk is en een échte supranationale Europese Unie bijkans een utopie is. Natuurlijk, als je geen woord Nederlands spreekt en keurig je belasting betaalt heeft niemand er last van. Maar laten we eerlijk zijn: dit geldt toch vooral in de hogere lagen van het bedrijfsleven? Want wat als je je baan verliest, wat als de kinderen naar school gaan of als je contact moet hebben met de buren? Een gemeenschappelijke taal is van onschatbare waarde en een absolute voorwaarde voor succesvolle integratie op de langere termijn.

Op het gebied van de paspoorten is een absurde discussie gaande. Het hebben van twee paspoorten kan verdomd handig zijn en is geenszins een teken van loyaliteit of een gebrek daaraan. Het is slechts een teken van de rechten die je in een zeker land hebt. En vergeet niet: paspoorten zijn pas ingevoerd in de tweede helft van de negentiende eeuw. En om nu te stellen dat voor die tijd niemand loyaal was aan zijn staat of dat iedereen loyaal was aan iedere staat gaat waarschijnlijk wat ver. Het hebben van een dubbele nationaliteit is in de meeste gevallen vooral vervelend voor de mensen die twee nationaliteiten hebben. Denk aan de vele Nederlanders die ook over een Turks paspoort beschikken. Bijna niemand heeft om dat papiertje gevraagd, maar gewoon gekregen en daarom mag je ook duizenden euro’s betalen om niet in Turkije in dienst te gaan. Nederland zou zich sterk moeten maken voor het afschaffen van deze verplichte nationaliteiten en het niet moeten faciliteren, maar verder is iedere discussie overbodig.

De vraag of overheidsmedewerkers religieuze symbolen mogen dragen is een lastige. Eigenlijk gaat het vooral om twee voorwaarden waaraan ambtenaren moeten voldoen: zijn zij in staat hun werk volledig uit te voeren en delen zij de beginselen van de Nederlandse rechtstaat. Als het antwoord op beide ja is, dan mag iedere burger dezelfde behandeling verwachten door deze ambtenaar en is angst vanwege de religieuze achtergrond overbodig. Het willen verdrijven van de religieuze symbolen uit de ambtenarij is gebaseerd óf op de beginselen van een volledig seculaire staat (die in sommige kringen aanhang kent) óf simpelweg symboolpolitiek. En eigenlijk is het in beide gevallen symboolpolitiek, maar is onze maatschappij niet op zoveel symbolen gebouwd? Hetzelfde geldt voor de boerka. Noem het symboolpolitiek voor een liberale staat, maar in het maatschappelijk verkeer is het van groot belang dat je contact met elkaar kunt leggen en dat lukt niet met een volledige bedekking van het gezicht. En, eerlijk is eerlijk, ik vind volledige gezichtsbedekking ook een teken van de ongelijkheid tussen man en vrouw. En daarbij ben ik op de hoogte van het feit dat een aantal vrouwen het vrijwillig en misschien wel overtuigd draagt. Overigens is een wetsvoorstel voor een verbod geen probleem voor motorrijden of zelfs carnaval: dat is prima geregeld in een initiatiefwet die Henk Kamp, toen als kamerlid, jaren geleden al eens heeft geschreven.

De zorgen over het preventief fouilleren deel ik geheel met je. De overheid gaat steeds verder met het inperken van de vrijheid, direct of indirect, onder het mom van de veiligheid. We lijken, in een risicoloze maatschappij, vergeten dat vrijheid, of het nu economische vrijheid of privacy is, ook een zeker risico met zich meedraagt. Liberalen moeten pal voor deze vrijheid staan en deze altijd verdedigen. Daarbij hoort ook dat je de uitlegt dat je daardoor nooit alle criminaliteit kunt uitbannen en een vrije samenleving er één is waar risico bij het leven hoort. Hoe dan ook zal dit nooit opwegen tegen het hoogste goed: vrijheid en bescherming tegen tirannie. Zoals vaak gezegd: burgers moeten niet bang zijn voor de overheid, maar de overheid moet bang zijn voor haar burgers.

Tot slot kan ik je geruststellen: je kunt altijd rekenen op mij of de JOVD wanneer het gaat om het verdedigen van de vrijheid. Juist daarom zijn we liberalen.

Vriendelijke groet,

Martijn Jonk”